خانه / کتابخانه دیجیتال / کتاب های شاعران / ناصرخسرو قبادیانی / شماره ٧٥

شماره ٧٥

هـر کـه جــان خــفـتــه را از خــواب جــهـل آوا کـنـدخویشتن را گرچه دون است، ای پسر، والا کندهر کسی که ش خار نادانی به دل در خست نیشگـر بــکـوشـد زود …

هـر کـه جــان خــفـتــه را از خــواب جــهـل آوا کـنـد	خویشتن را گرچه دون است، ای پسر، والا کند
هر کسی که ش خار نادانی به دل در خست نیش	گـر بــکـوشـد زود خــار خــویـش را خــرمـا کـنـد
عـلـم چـون گـرمـاسـت نادانی چـو سـرمـا از قـیاس	هـر کـه از ســرمـا گـریـزد قـصـد زی گـرمـا کـنـد
مـــرد را ســـودای دانـــش در دل و در ســـر شـــود	چـونـش ننـگ و عـار نـادانی بـه دل صـفـرا کـنـد
خـون رسـوائی اسـت نـادانـی، بـرون بــایـدش کـرد	از رگ دل پـیـش از انـک او مـر تـو را رسـوا کـنـد
غـدر و مـکـر و جـهل هـرسـه مـنـکـر اعـدای تـو انـد	زود بــایــد مــرد را کــو قــصــد ایـن اعــدا کــنــد
تـو بـه قـهر دشـمـنـان بـهـتـر کـه خـود مـبـدا کـنـی	پـیش از آن کـان بـدنـیت بـر قـهر تـو مـبـدا کـنـد
جــز بــدی نـارد درخـت جــهـل چــیـزی بــرگ و بــار	بــرکـنـش زود از دلـت زان پـیـش کـو بــالـا کـنـد
هـر کــه بــچــه ی مــار بــد را روز روزان خــور دهــد	زود بـــر جـــان عــزیــز خــویــش اژدرهــا کــنــد
هـر کــه جــان بــدکــنـش را ســیـرت نـیـکــی دهـد	زشــت را نـیـکــو کــنــد بــل دیـو را حــورا کــنـد
نـام نـیـکـو را بـگـسـتـر شـو بـه فـعـل خـویـش نـیک	تـات گـوید «ای نکـو فـعـل » آنکـه ت او آوا کـنـد
مـایـه هـر نـیـکـی و اصـل نـکـوئی راســتــی اسـت	راسـتـی هـرجـا کـه بـاشـد نـیـکـوی پـیـدا کـنـد
چـون بـه نقطه ی اعتـدالی راسـت گردد روز و شب	روزگــار ایــن عـــالــم فــرتـــوت را بـــرنــا کــنــد
نـرگــس و گــل را کــه نـابــیـنـا شــونـد از جــور دی	عـدل پـرور دین نـگـر تـا چـون هـمـی بـینـا کـنـد
ابــــر بــــارنـــده ز بـــر چـــون دیـــده عـــروه شـــود	چـون بـه زیرش گل رخـان چـون عارض عفرا کند
راسـتـی کن تـا بـه دل چـون چـشم سر بـینا شوی	راسـتـی در دل تـو را چـشـمـی دگـر انشـا کـند
گـرمی و سـردی تـو را هر دو مـثـال اسـت ز سـتـم	زان همـی هر یک جـهـان را زین دو نـازیبـا کـنـد
مــر ســتــم گــر را نـبــیـنـی کــایـزد عــادل هـمـی	گــاه وعــده آتــش ســوزان و گـه ســرمـا کــنـد
جــانــت را بـــاتــن بــه پــروردن قــریــن راســت دار	نیسـت عـادل هر کـه رغـبـت زی تـن تـنها کـنـد
عـلـم نان جـان تـوسـت و نان تـو را عـلم تـن اسـت	عـلم مر جـان را چـو تـن را جـان همی دروا کـند
نـان اگـر مـر تــنـت را بــا ســرو بــن هـم ســاز کـرد	عـلـم جـانـت را هـمـی سـر بـرتـر از جـوزا کـنـد
عدل کن بـا خـویشـتـن تـا سـبـزپـوشی در بـهشت	عـدل ازیرا خـاک را مـی سـبـز چـون مـینـا کـنـد
آنــچــه ایـزد کــرد خــواهــد بــاتــو آنــجــا روز عــدل	بـا جـهـان گـردون بـه وقـت اعـتـدال اینـجـا کـنـد
دشــت دیـبــاپــوش کــرده اســت اعــتــدال روزگــار	زان هـمـی بــر عــدلـت ایـزد وعــده دیـبــا کـنـد
ایـن نـشــانـی هـا تــو را بــر وعــده ایـزد گـواســت	چـرخ گـردان ایـن نـشـانـی هـا ز بــهـر مـا کـنـد
کــار دنــیــا را هــمــی هــمــتـــای کــار آن جــهــان	پـیش مـا اینـجـا چـنـین یـزدان بـی هـمـتـا کـنـد
گـر تــو انـدر چــرخ گـردان بــنـگـری فـعــلـش تــو را،	گـرچـه جـویـا نـیسـتـی مـر عـلـم را، جـویا کـنـد
هـر کــه مـر دانـائی دنـیـی بــیـابــد گـر بــه عــقــل	بــنـگـرد، دنـیـا بـه فـعـل او را بـه دیـن دانـا کـنـد
نه سـخـن گـفـتـن نـبـاشـد هرچـه کـان را نـشـنوی	ایـن چــنـیـن در دل تــصــور مـردم شــیـدا کــنـد
عـقـل می گـوید تـو را بـی بـانگ و بـی کـام و زبـان	کــانـچــه دنـیـا مـی کــنـد مـی داور دنـیـا کــنـد
عــقــل گـرد آن نـگـردد کـو بــه جــهـل انـدر جــهـان	فـعـل را نـسـبـت بـه سـوی گـنـبـد خـضـرا کـنـد
خــاک و آب و بــاد و آتــش کــان نـدارد رنـگ و بــوی	نـرگــس و گـل را چــگـونـه رنـگـن و بــویـا کــنـد
هـر یـکــی از هـر گــل و مـیـوه هـمـی گـویـد تــو را	که ش بـدان صورت کسـی دانا همی عمدا کند
سـیم را گـر بـه سـر شـد بـر یک دگـر آتـش هـمـی	چـون هم آتـش مر سـرشـتـه سـنگ را ریزا کند
آب گــاه اجــزای خــاکــی را هـمــی کــلــی کــنــد	بــاز گـه مـر کــل خــاکـی را هـمـی اجــزا کــنـد
چــون زکـلـش جــزو ســازد ریـگ نـرم آیـد ز سـنـگ	چــون زجــزوش کـل سـازد خــاک را خــارا کـنـد
قــول مــشــک و آب و آتـــش را کــجـــا دانــا شــود	جـز کسـی کو علم دین را جـان و دل یکتـا کند؟
ای پـسـر، بـنـگـر بـه چـشـم دل در ایـن زرین سـپـر	کـو ز جـابـلـقـا سـحـرگـه قـصـد جـابـلـسـا کـنـد
روی صــحــرا را بـــپـــوشــد حــلــقــه زربـــفــت زرد	چـون زشـب گوئی که تـیره روی زی صـحـرا کند
آب دریــا را بـــه صـــحـــرا بـــر پـــراگـــنـــده کـــنـــد	از جـلـالـت چـون بـه دی مه قـصـد زی دریا کـند
از کــه مــشــرق چــو طــاووســی بــرآیــد بــامــداد	در کـه مـغـرب شـبـانگـه خـویشـتـن عـنقـا کـند
بــی هــنــر گــه مــر یـکــی را مــلــکــت دارا دهــد	بــی گـنـه خــود بــاز قــصــد جــان آن دارا کـنـد
ای پـسـر، دانی کـه هیچ آغـاز بـی انـجـام نیسـت؟	نیک بـنگـر گـرچـه نـادان بـرتـو مـی غـوغـا کـنـد
ای پـسـر، امـروز را فـرداسـت، پـس غـافـل مـبـاش	مـر مـرا از کــار تــو، پــورا، هـمـی ســودا کــنـد
از غـم فـردا هـم امـروز، ای پــسـر، بــی غـم شـود	هـر کــه در امــروز روز انــدیـشــه از فــردا کــنـد
آنـچـه حـجـت مـی بـه دل بـیـنـد نـبـینـد چـشـم تـو	بـا درازای مـر سـخـن را زین هـمـی پـهـنـا کـنـد