ای خـوانده بـسـی عـلم و جـهان گشـتـه سـراسـر،تـــو بـــر زمــی و از بـــرت ایــن چـــرخ مـــدورایــــن چــــرخ مــــدور چــــه خــــطــــر دارد زی تــ…
| ای خـوانده بـسـی عـلم و جـهان گشـتـه سـراسـر، | تـــو بـــر زمــی و از بـــرت ایــن چـــرخ مـــدور |
| ایــــن چــــرخ مــــدور چــــه خــــطــــر دارد زی تــــو | چـون بــهـره خـود یـافـتـی از دانـش مـضـمـر؟ |
| تــا کــی تــو بــه تــن بــر خــوری از نـعــمــت دنـیـا؟ | یـک چــنـد بــه جــان از نـعــم دانـش بــرخــور |
| بـــی ســود بـــود هــر چــه خــورد مــردم در خــواب | بــیــدار شــنــاســد مــزه مــنــفــعــت و ضــر |
| خـــفـــتـــه چـــه خـــبـــر دارد از چـــرخ و کــواکــب؟ | دادار چـه رانـده اسـت بــر ایـن گـوی مـغـبــر؟ |
| ایــن خـــاک ســـیــه بـــیــنـــد و آن دایـــره ســـبـــز | گه روشن و گه تـیره گهی خـشک و گهی تـر |
| نـــعـــمـــت هـــمـــه آن دانـــد کـــز خـــاک بـــر آیــد | بــا خــاک هـمــان خــاک نــکــو آیـد و درخــور |
| بــــا صـــورت نـــیـــکـــو کـــه بــــیـــامـــیـــزد بــــا او | بــا جــبــه ســقــلـاطــون بــا شــعــر مـطــیـر |
| بـــا تـــشــنــگــی و گــرســـنــگــی دارد مــحـــنــت | سـیری شـمـرد خـیر و همه گـرسـنگـی شـر |
| بـیدار شـو از خـواب خـوش، ای خـفتـه چـهل سـال، | بــنـگــر کــه ز یـارانــت نـمــانـدنـد کــس ایـدر |
| از خــواب و خــور انـبــاز تــو گـشـتــه اســت بــهـائم | آمـیـزش تــو بــیـشــتــر اســت انـده کــمـتــر |
| چــیـزی کــه ســتــورانـت بــدان بــا تــو شــریـکــنـد | مـــنـــت نـــنـــهــد بـــر تـــو بـــدان ایــزد داور |
| نــعــمــت نــبـــود آنــکــه ســتـــوران بـــخـــورنــدش | نـه مـلـک بــود آنـکـه بــه دســت آرد قــیـصــر |
| گـر مـلـک بــه دســت آری و نـعـمـت بــشــنـاســی | مـــرد خــــرد آنـــگـــاه جــــدا دانـــدت از خـــر |
| بــنـدیـش کـه شــد مـلـک ســلـیـمـان و ســلـیـمـان | چـونـان کـه سـکـنـدر شـد بـا مـلـک سـکـنـدر |
| امـروز چــه فـرق اســت از ایـن مـلـک بــدان مـلـک؟ | ایــن مــرده و آن مــرده و امــلـــاک مـــبـــتـــر |
| بـــگــذشــتـــه چــه انــدوه و چــه شــادی بـــر دانــا | نــا آمــده انــدوه و گــذشــتــه اســت بــرابــر |
| انــدیــشـــه کـــن از حـــال بـــراهــیــم و ز قـــربـــان | وان عــزم بــراهــیـم کــه بــرد ز پــســر ســر |
| گـــر کـــردی ایـــن عـــزم کـــســــی ز آزر فـــکـــرت | نــفــریـن کــنــدی هــر کــس بــر آزر بــتــگــر |
| گـر مـســت نـه ای مـنـشـیـن بــا مـسـتــان یـکـجــا | انـدیـشــه کــن از حــال خــود امـروز نـکــوتــر |
| انـــجــــام تــــو ایـــزد بــــه قــــران کـــرد وصــــیـــت | بـنگر کـه شـفـیع تـو کـدام اسـت بـه محـشـر |
| فـــرزنـــد تــــو امـــروز بــــود جـــاهـــل و عـــاصـــی | فــردات چــه فــریــاد رســد پــیـش گــروگــر؟ |
| یــــا گــــرت پــــدر گــــبــــر بــــود مــــادر تــــرســــا | خـشـنـودی ایشـان بـجـز آتـش چـه دهد بـر؟ |
| دانـــی کـــه خـــداونـــد نـــفـــرمـــود بــــجـــز حـــق | حـق گوی و حـق اندیش و حق آغاز و حق آور |
| قـــفـــل از دل بــــردار و قـــران رهـــبـــر خـــود کـــن | تـــا راه شــنــاســـی و گــشــاده شــودت در |
| ور راه نــــیــــابـــــی نــــه عــــجـــــب دارم ازیــــراک | مـن چـون تـو بــسـی بــودم گـمـراه و مـحـیـر |
| بــگــذشــتــه زهـجــرت پــس ســیـصــد نـود و چــار | بـــنـــهــاد مـــرا مـــادر بـــر مـــرکـــز اغـــبـــر |
| بــــالـــنـــده بــــی دانـــش مـــانـــنـــد نـــبــــاتــــی | کـــز خـــاک ســـیــه زایـــد وز آب مـــقـــطـــر |
| از حـــال نـــبـــاتـــی بـــرســـیـــدم بـــه ســـتـــوری | یک چـنـد هـمـی بـودم چـون مـرغـک بـی پـر |
| در حـــــال چـــــهـــــارم اثــــــر مـــــردمـــــی آمـــــد | چـون نـاطـقـه ره یـافـت در این جـسـم مـکـدر |
| پـــیــمــوده شــد از گــنــبـــد بـــر مــن چـــهــل و دو | جــویـان خــرد گـشـت مـرا نـفـس سـخــن ور |
| رســــم فــــلــــک و گــــردش ایــــام و مــــوالــــیـــد | از دانــا بـــشــنــیــدم و بـــرخــوانــد ز دفــتــر |
| چــون یــافــتـــم از هــرکــس بـــهــتـــر تــن خــود را | گـفـتـم «ز هـمـه خـلـق کـسـی بـایـد بـهـتـر: |
| چـــون بـــاز ز مـــرغـــان و چـــو اشـــتـــر ز بـــهــائم | چـون نـخـل ز اشـجــار و چـو یـاقـوت ز جـوهـر |
| چــون فــرقــان از کــتــب و چــو کــعــبــه ز بــنــاهــا | چــون دل ز تــن مـردم و خـورشـیـد ز اخـتــر» |
| ز انـدیـشــه غــمـی گـشــت مـرا جــان بــه تــفــکـر | تــرســنـده شـد ایـن نـفـس مـفـکـر ز مـفـکـر |
| از شـــافـــعـــی و مـــالـــک وز قـــول حـــنـــیــفـــی | جــســتــم ره مــخــتــار جــهــان داور رهــبــر |
| هـــر یـــک بــــه یـــکـــی راه دگـــر کــــرد اشــــارت | ایـن سـوی خـتـن خـوانـد مـرا آن سـوی بـربـر |
| چــون چــون و چـــرا خــواســتـــم و آیــت مــحــکــم | در عـجـز بـه پـیـچـیـدنـد، این کـور شـد آن کـر |
| یـــک روز بــــخــــوانـــدم ز قـــران آیـــت بــــیـــعـــت | کایزد بـه قران گفت که «بـد دست من از بـر» |
| آن قـــوم کـــه در زیــر شـــجـــر بـــیــعـــت کـــردنــد | چـون جـعفر و مقداد و چـو سلمان و چو بـوذر |
| گفـتـم که «کنون آن شـجـر و دسـت چـگونه اسـت، | آن دسـت کجـا جـویم و آن بـیعت و محـضـر؟» |
| گـفـتــنـد کـه «آنـجــانـه شـجـر مـانـدو نـه آن دسـت | کـان جـمـع پـراگـنـده شـد آن دسـت مـسـتـر |
| آنــهــا هــمــه یــاران رســـولـــنــد و بـــهــشـــتـــی | مـخـصـوص بــدان بـیـعـت و از خـلـق مـخـیـر» |
| گـفــتــم کــه «بــه قــرآن در پــیـداســت کـه احــمـد | بـشـیـر و نـذیر اسـت و سـراج اسـت و مـنـور |
| ور خـــواهـــد کـــشـــتـــن بـــه دهـــن کـــافـــر او را | روشـــن کــنــدش ایــزد بـــر کـــامــه کــافـــر |
| چــون اســت کـه امـروز نـمـانـده اســت از آن قــوم؟ | جـــز حــق نــبـــود قــول جــهــان داور اکــبـــر |
| مــا دســت کــه گــیــریــم و کــجــا بــیــعــت یــزدان | تـــا هــمــجـــوم مــقــدم نــبـــود داد مؤخــر؟ |
| مـــا جـــرم چـــه کـــردیــم نـــزادیــم بـــدان وقـــت؟ | مـحــروم چــرائیـم ز پــیـغـمـبــر و مـضــطـر؟» |
| رویــــم چــــو گــــل زرد شــــد از درد جــــهــــالــــت | ویـن سـرو بــه نـاوقـت بــخـمـیـد چـو چــنـبــر |
| ز اندیشه که خاک است و نبات است و ستور است | بـــر مــردم در عــالــم ایــن اســت مــحــصــر |
| امــروز کــه مــخــصــوص انــد ایـن جــان و تــن مــن | هـم نـســخــه دهـرم مـن و هـم دهـر مـکـدر |
| دانــا بـــه مــثــل مــشــک و زو دانــش چــون بـــوی | یـا هـم بــه مــثــل کــوه و زو دانـش چــون زر |
| چــون بــوی و زر از مــشــک جــدا گــردد وز ســنـگ | بــی قـدر شـود سـنـگ و شـود مـشـک مـزور |
| ایـــن زر کـــجـــا در شـــود از مـــشـــک ازان پـــس؟ | خــیــزم خــبــری پــرســم از آن درج مــخــبــر |
| بــرخــاســتــم از جــای و ســفــر پــیــش گــرفــتــم | نـز خــانـم یـاد آمـد و نـز گــلــشــن و مـنـظــر |
| از پـــــارســـــی و تـــــازی وز هــــنــــدی وز تـــــرک | وز سـنـدی و رومـی و ز عـبـری همـه یکـسـر |
| وز فـــلــســـفـــی و مــانــوی و صـــابـــی و دهــری | درخـواسـتـم این حـاجـت و پـرسـیدم بـی مـر |
| از سـنـگ بــسـی ســاخــتــه ام بــسـتــر و بــالـیـن | وز ابــر بــسـی سـاخـتــه ام خـیـمـه و چــادر |
| گـاهـی بــه نـشـیـبــی شــده هـم گـوشـه مـاهـی | گـاهـی بــه ســر کـوهـی بــرتــر ز دو پــیـکــر |
| گـــاهــی بـــه زمــیــنــی کـــه درو آب چـــو مـــرمــر | گـاهی بـه جـهـانـی کـه درو خـاک چـو اخـگـر |
| گــــه دریـــا گــــه بــــالـــا گــــه رفــــتــــن بــــی راه | گه کوه و گهی ریگ و گهی جـوی و گهی جـر |
| گــه حــبـــل بـــه گــردن بـــر مــانــنــد شــتـــربـــان | گــه بــار بــه پــشــت انــدر مــانـنـده اســتــر |
| پــرسـنـده هـمـی رفـتـم از ایـن شـهـر بــدان شـهـر | جـوینـده همـی گـشـتـم از این بـحـر بـدان بـر |
| گـفـتـند کـه «مـوضـوع شـریعـت نه بـه عـقـل اسـت | زیـرا کـه بـه شـمـشـیـر شـد اسـلـام مـقـرر» |
| گـفـتــم کـه «نـمـاز از چــه بــر اطــفـال و مـجــانـیـن | واجــب نـشــود تــا نـشــود عـقـل مـجــبــر؟» |
| تـــقــلــیــد نــپـــذرفــتـــم و حــجـــت نــنــهــفــتـــم | زیـرا کـه نـشــد حــق بــه تــقــلـیـد مـشــهـر |
| ایــزد چـــو بـــخـــواهــد بـــگـــشـــایــد در رحـــمــت | دشــواری آســان شــود و صــعــب مــیــســر |
| روزی بــــرســــیــــدم بــــه در شــــهــــری کــــان را | اجــرام فــلـک بــنـده بــد، افــلــاک مـســخــر |
| شــهـری کــه هـمــه بــاغ پــر از ســرو و پــر از گــل | دیـــوار زمـــرد هـــمـــه و خـــاک مـــشـــجـــر |
| صـــحـــراش مـــنــقـــش هــمــه مـــانــنــده دیــبـــا | آبـــش عــســـل صــافــی مــانــنــده کــوثـــر |
| شــهـری کــه درو نـیـســت جــز از فــضــل مـنـالــی | بـاغـی کـه درو نـیسـت جـز از عـقـل صـنـوبـر |
| شــهــری کــه درو دیــبـــا پـــوشــنــد حـــکــیــمــان | نـــه تـــافـــتـــه مـــاده و نـــه بـــافـــتـــه نـــر |
| شــهـری کــه مـن آنـجــا بــرســیـدم خــردم گـفــت | «اینـجـا بـطـلـب حـاجـت و زین مـنزل مـگـذر» |
| رفــتــم بـــر دربـــانــش و بــگــفــتــم ســخــن خــود | گـفـتـا «مـبـر اندوه کـه شـد کـانـت بـه گـوهر |
| دریــای مــعــیــن اســـت در ایــن خـــاک مــعــانــی | هــم در گـــرانــمـــایــه و هــم آب مـــطـــهــر |
| ایــن چـــرخ بـــریــن اســـت پـــر از اخـــتـــر عــالــی | لـابـل کـه بـهـشـت اسـت پـر از پـیکـر دلـبـر» |
| رضــوانــش گــمــان بــردم ایــن چــون بــشــنــیــدم | از گـفـتــن بــا مـعــنـی و از لـفـظ چــو شــکـر |
| گـفـتـم کـه «مـرا نفـس ضـعـیف اسـت و نژند اسـت | مـنـگـر بـه درشـتـی ی تـن وین گـونـه احـمـر |
| دارو نـــخـــورم هــرگـــز بـــی حـــجـــت و بـــرهـــان | وز درد نـیـنــدیـشــم و نــنـیـوشــم مــنــکــر» |
| گــفــتــا «مــبــر انـده کــه مـن ایـنـجــای طــبــیـبــم | بــر مـن بـکـن آن عـلـت مـشـروح و مـفـسـر» |
| از اول و آخـــــرش بـــــپـــــرســـــیـــــدم آنـــــگـــــاه | وز عــلـت تــدبــیـر کـه هـســت اصــل مـدبــر |
| وز جـــنــس بـــپـــرســـیــدم وز صــنــعــت و صــورت | وز قـــادر پـــرســـیـــدم و تـــقـــدیــر مـــقـــدر |
| کــایـن هــر دو جــدا نــیــســت یــک از دیــگــر دایـم | چــون شـایـد تــقـدیـم یـکـی بــر دوی دیـگـر؟ |
| او صــانــع ایــن جــنــبــش و جــنــبــش ســبـــب او | مـحــتــاج غــنـی چــون بــود و مـظــلـم انـور؟ |
| وز حــــال رســــولــــان و رســــالــــات مـــخــــالـــف | وز عــلــت تـــحـــریــم دم و خــمــر مــخــمــر |
| وانـــگـــاه بــــپـــرســـیـــدم از ارکـــان شـــریـــعـــت | کـاین پـنج نمـاز از چـه سـبـب گـشـت مقـرر؟ |
| وز روزه کــــه فــــرمـــودش مــــاه نـــهـــم از ســــال | وز حــــــــــال زکــــــــــات درم و زر مـــــــــدور |
| وز خــمــس فــی و عــشــر زمـیـنـی کــه دهـنـد آب | این از چـه مخـمس شـد و آن از چـه معشـر؟ |
| وز عـــلــت مــیــراث و تـــفـــاوت کـــه درو هــســـت | چــون بــرد بــرادر یـکــی و نـیـمــی خــواهـر؟ |
| وز قـــســـمـــت ارزاق بـــپـــرســـیــدم و گـــفـــتـــم | «چـون است غمی زاهد و بـی رنج ستـمگر؟ |
| بــــیـــنـــا و قــــوی چــــون زیـــد و آن دگــــری بــــاز | مـکــفــوف هـمـی زایـد و مــعــلــول ز مــادر؟ |
| یـــک زاهـــد رنـــجــــور و دگـــر زاهـــد بــــی رنـــج! | یـک کــافــر شــادان و دگـر کـافــر غــمـخــور! |
| ایــزد نـــکـــنـــد جـــز کـــه هـــمـــه داد، ولـــیــکـــن | خــرســنـد نـگـردد خــرد از دیـده بــه مـخــبــر |
| مـن روز هـمـی بـیـنـم و گـوئی کـه شـب اسـت این | ور حـجــت خـواهـم تــو بــیـاهـنـجـی خـنـجـر |
| گـوئی «بـه فـلـان جـای یکـی سـنـگ شـریف اسـت | هـر کـس کـه زیـارت کـنـدش گـشــت مـحــرر |
| آزر بـــه صــنــم خــوانــد مــرا و تـــو بـــه ســنــگــی | امــروز مــرا پــس بــه حــقــیـقــت تــوی آزر» |
| دانـا کــه بــگــفــتــمــش مـن ایـن دســت بــه بــرزد | صـد رحـمـت هـر روز بـر آن دسـت و بـر آن بـر |
| گــفــتـــا «بـــدهــم داروی بـــا حــجـــت و بـــرهــان | لـیـکـن بـنـهـم مـهـری مـحـکـم بـه لـبـت بـر» |
| ز آفــــاق و ز انـــفـــس دو گـــوا حــــاضــــر کـــردش | بــر خــوردنـی و شــربــت و مـن مــرد هـنـرور |
| راضــــی شــــدم و مـــهـــر بــــکـــرد آنـــگـــه و دارو | هـــر روز بــــه تـــدریـــج هـــمـــی داد مـــزور |
| چـــون عـــلـــت زایـــل شـــد بـــگـــشـــاد زبــــانـــم | مـانـنـد مـعــصــفــر شــد رخــســار مـزعــفــر |
| از خــــاک مــــرا بـــــر فــــلــــک آورد جــــهــــانــــدار | یـــک بــــرج مـــرا داد پــــر از اخـــتــــر ازهـــر |
| چــون ســنـگ بــدم، هـســتــم امــروز چــو یـاقــوت | چـون خـاک بــدم، هـسـتـم امـروز چـو عـنـبـر |
| دســتــم بــه کــف دســت نــبــی داد بــه بــیــعــت | زیــر شــجـــر عــالــی پـــر ســایــه مــثـــمــر |
| دریـــای بـــشـــنـــیــدی کـــه بـــرون آیــد از آتـــش؟ | روبـه بـشـنیدی کـه شـود همـچـو غـضـنـفـر؟ |
| خــورشــیــد تــوانــد کــه کــنــد یــاقــوت از ســنــگ | کــز دســت طــبــایـع نــشــود نــیـز مــغــیـر؟ |
| یــاقــوت مــنــم ایـنــک و خــورشــیـد مــن آن کــس | کــز نــور وی ایــن عــالــم تـــاری شــود انــور |
| از رشــک هـمــی نــام نــگــویـمــش در ایـن شــعــر | گویم که «خلیلی است که ش افلاطون چاکر |
| اســـتـــاد طـــبـــیـــب اســـت و مؤیــد ز خـــداونـــد | بـل کـز حـکـم و عـلـم مـثـال اسـت و مصـور» |
| آبـــاد بـــر آن شـــهــر کــه وی بـــاشـــد دربـــانــش | آبــاد بــر آن کــشــتــی کــو بــاشــد لــنــگــر |
| ای مــعــنـی را نـظــم ســخــن ســنـج تــو مــیـزان، | ای حـکمت را بـر تـو که نثـری اسـت مسطر، |
| ای خــــیـــل ادب صــــف زده انـــدر خــــطـــب تــــو، | ای عــلـم زده بــر در فـضــل تــو مـعــســکـر، |
| خـــواهــم کــه ز مــن بـــنــده مــطــواع ســلــامــی | پــویــنــده و پــایـنــده چــو یــک ورد مــقــمــر |
| زایــنـــده و بـــایــنـــده چـــو افـــلـــاک و طـــبـــایـــع | تـا بـنده و رخـشنده چـو خورشید و چـو اخـتـر |
| چــون قــطــره چــکـیـده ز بــر نـرگـس و شــمـشــاد | چــون بــاد وزیـده ز بــر ســوســن و عــبــهــر |
| چــون وصــل نــکــورویــان مــطــبـــوع و دل انــگــیــز | چــون لـفـظ خــردمـنـدان مـشـروح و مـفـسـر |
| پـــر فـــایـــده و نـــعـــمـــت چـــون ابـــر بـــه نـــوروز | کــز کــوه فــرو آیــد چـــو مــشـــک مــعــطــر |
| وافـــی و مـــبـــارک چـــود دم عـــیــســـی مـــریــم | عـالـی و بــیـاراســتــه چــون گـنـبــد اخــضــر |
| زی خـــازن عـــلــم و حـــکـــم و خـــانــه مــعـــمــور | بـــا نــام بـــزرگ آن کــه بـــدو دهــر مــعــمــر |
| زی طــــالــــع ســـــعــــد و در اقــــبـــــال خـــــدائی | فـخــر بــشـر و بــر ســر عـالـم هـمـه افـسـر |
| مــانــنــد و جـــگــر گــوشــه جـــد و پـــدر خـــویــش | در صـدر چـو پــیـغـمـبــر و در حـرب چـو حـیـدر |
| بـــر مـــرکـــبـــش از طـــلـــعـــت او دهــر مــقـــمــر | وز مـرکـب او خــاک زمـیـن جــمـلـه مـعــنـبــر |
| بـــر نـــام خـــداونــد بـــر ایــن وصـــف ســـلـــامـــی | در مــجــلــس بــرخــوانـد ابــو یـعــقــوب ازبــر |
| وانــگــاه بـــر آن کـــس کــه مــرا کـــرده اســـت آزاد | اسـتــاد و طـبــیـب مـن و مـایـه ی خـرد و فـر |
| ای صـــورت عــلــم و تـــن فــضــل و دل حـــکــمــت | ای فــایــده مــردمــی و مــفــخـــر مــفــخـــر |
| در پــیـش تــو اســتــاده بــر ایـن جــامـه پــشـمـیـن | ایــن کـــالــبـــد لــاغـــر بـــا گـــونــه اصـــفـــر |
| حــقــا کــه بـــجـــز دســت تـــو بـــر لــب نــنــهــادم | چـون بــر حـجـرالـاسـود و بــر خـاک پــیـمـبــر |
| شـــش ســـال بـــبـــودم بـــر مــمــثـــول مـــبـــارک | شـش سـال نشـسـتـم بـه در کـعـبـه مجـاور |
| هــر جــا کــه بـــوم تــا بـــزیــم مــن گــه و بــیــگــاه | در شــکـر تــو دارم قــلـم و دفــتــر و مـحــبــر |
| تـــا عـــرعـــر از بــــاد نـــوان اســـت هـــمـــی بـــاد | حـضـرت بـه تـو آراسـتـه چـون بــاغ بـه عـرعـر |
گروه کتاب پایگاه خبری شاعر
منبع : درج
منبع : درج











