پایگاه خبری شاعرنخستین دوره از رویداد آموزشی اقلیم شعر با هدف شناسایی و پرورش استعدادهای ادبی، از روز چهارشنبه در شهر زنجان آغاز شده بود به کار خود پایان داد. در این دوره که میزبان ۱۲۰ شاعر جوان از ۱۶ استان نیمهشمالی کشور یود، شرکتکنندگان طی سه روز در کارگاههای تخصصیِ شعر کلاسیک، شعر سپید و نقد ادبی حضور یافتند. این رویداد فرهنگی با مشارکت و همافزایی خانه کتاب و ادبیات ایران، دفتر شعر و ادبیات داستانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان و موسسه فرهنگی و هنری همیار فرهنگ صدرا برگزار شد.
در حاشیه این دوره، دو تن از اساتید این کارگاهها، ابراهیم اسماعیلیاراضی و مرتضی کاردر، به تشریح رویکرد آموزشی، آسیب شناسی شعر جوان و چشم انداز این رویداد پرداخته اند که مشروح گفتوگوهای آنان در ادامه می آید.
ابراهیم اسماعیلیاراضی، مدرس ادبیات و منتقد، در گفت وگو با خبرنگار ما، درباره استراتژی آموزشی کارگاههای اقلیم شعر و روند رشد استعدادهای جوان اظهار داشت:
در سالهای اخیر، همزمان با ظهورِ نسلهای تازه، نیاز به طراحیِ دورههایی برآمده از یک “نیازسنجیِ چندجانبه” بیش از پیش احساس میشد. مبنایِ طرحِ درسِ ما در این کارگاهها، تلفیقی از مبانیِ ضروریِ شعر، انتظاراتِ خودِ هنرجویان و از همه مهمتر، شناساییِ خلأهایی است که ما در آثارِ این شاعران احساس میکنیم و معتقدیم برای بلوغِ هنریشان باید برطرف شود.»
وی با نقد فضای غالب بر آثار شاعران جوان، تأکید کرد:
«بخش بزرگی از چالشهای فعلی، ناشی از تأثیر جریانهای زودگذر رسانهای بر ذهن شاعران است. وقتی هنرمند تحت تأثیر جریانهایی قرار میگیرد که اساساً ربطی به هنر ندارند، عمق شعرش دچار آسیب میشود. تفکیک محتوا از زبان در این جریانهای سطحی، عملاً ناممکن است؛ چرا که وقتی نگاه شاعر به یک کالای رسانهای بدل میشود، دیگر جایی برای خلاقیت ناب باقی نمیماند
این منتقد در خصوص نحوه مواجهه با آسیبهای ناشی از رفتارهای مقلدانه در میان شاعران جوان، تصریح کرد:
ما در اقلیم شعر به دنبالِ آن نیستیم که نسخهای آماده به دستِ هنرجو بدهیم. مهمترین وظیفه ما این است که برای هنرجوپرسشسازی کنیم. ما باید جاهایی را که در شعرشان مغفول مانده یا لغزشی در آن دیده میشود، به پرسشهایی برای خودشان تبدیل کنیم. معرفی متون کارگشا و نمونههای موفق، ابزاری است تا خود شاعر با دیدن الگوهای برتر، به این نتیجه برسد که باید خلأهای درونی خود را پر کند
اسماعیلیاراضی با اشاره به اهمیت نگاه حرفهای به ادبیات، افزود:
ما نباید از جوانانی که در فضاهای عمومی شعر پرورش یافتهاند، انتظار خلق شاهکارهای یکشبه داشته باشیم. حضور در فضاهایِ تخصصیِ اینچنینی، به شاعران جوان این باور را میدهد که شعر، یک کار تفننی نیست؛ شعر یک ورزیدگی جدی و یک کار حرفهای است
وی در پایان خاطرنشان کرد:
این دورهها به شاعران جوان کمک میکند تا از رفتارهای مقلدانه فاصله بگیرند. وقتی هنرجو با این سطح از جدیت مواجه میشود و تشویقهای حسابشدهای را دریافت میکند، خواه ناخواه به سمتی حرکت میکند که تجربههای شخصی و خلاقانه خود را در شعرش پررنگتر کند. ما امیدواریم خروجی این اقلیم، تربیت شاعرانی باشد که خود، واجد پرسش و نگاهی مستقل به جهان هستند.
مرتضی کاردر، دیگر مدرس این دوره، نیز در گفتوگو با خبرنگار ما، این رویداد را در ادامه تجربههای آموزشی سالهای گذشته دانست که توسط نهادهایی نظیر خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار میشد.
او با بیان اینکه این دورهها فرصتی برای دسترسی آن دسته از شاعران است که به شکل مستقیم با محیطهای آموزشی و مدرسان این حوزه در ارتباط نیستند، ابراز امیدواری کرد که این کارگاهها بتواند گامی مؤثر برای توانمندسازی شرکتکنندگان باشد.
کاردر با تشریح سرفصلهای آموزشی خود در این دوره، به واکاوی سیر تحول شعر نو پرداخت و گفت:
در این کلاسها، مباحثی پیرامون کدهایِ شعر سنتی و نو، و تفاوتهایِ ساختاریِ آنها مطرح میشود. نگاه ما صرفاً فنی نیست؛ بلکه زمینههای تاریخی و اجتماعی این تغییرات را نیز بررسی میکنیم. از نیما یوشیج به عنوان بنیانگذار این جریان، و مهدی اخوان ثالث به عنوان تثبیتکننده شعر نو، تا شاملو و جریان شعر شاملویی، همگی موضوع بحث هستند.
این منتقد ادبی افزود:
همچنین در این کارگاهها، تحولات دهههای مختلف از جمله شاعرانِ دهه ۴۰، فروغ فرخزاد، سهراب سپهری، احمدرضا احمدی و یدالله رویایی را مرور میکنیم. جریانهای شعری پس از انقلاب، شعر دهههای ۶۰ و ۷۰، و همچنین تأثیر روند نوگرایی بر غزل امروز، بخشهای دیگری از این مباحثِ تحلیلی است تا شرکتکنندگان با نگاهی کلان به سیر تحول ادبیات فارسی دست یابند.
کاردر در پاسخ به این پرسش که «شعر نو تا چه اندازه میتواند برای شاعران جوان الهامبخش باشد؟»، اظهار کرد:
خوشبختانه شاعران جوان امروز، جریانهای سالهای اخیر را بهدقت تعقیب میکنند. آنها آثار شاعرانی مانند رسول یونان، رویا شاهحسینزاده، غلامرضا بروسان یا عبدالرضا عبدالمالکیان را خواندهاند و نسبت به وضعیت شعر امروز آگاهی کاملی دارند. از این جهت، چیزی کم ندارند و هر کدام با توجه به روحیه و رویکرد خود، یکی از این مسیرها را برای ادامه راه انتخاب میکنند
وی در آسیبشناسی نقاطِ قوت و ضعف شاعران نسل تازه، گفت:
نقطه قوت این نسل، آگاهی کمنظیر آنها از فضای شعر معاصر است. اما آنچه باید مدنظر داشته باشند، این است که شعر یک روند است؛ تغییر در زبان یا رسیدن به یک جایگاه تثبیتشده، با یک شب یا یک ماه تمرین حاصل نمیشود
کاردر در پایان تأکید کرد:
این مسیر حتماً باید با آزمون و خطا طی شود. شاعران جوان نیاز به صبر و حوصله بیشتری دارند تا بتوانند مباحث زبانی و ساختاری را در آثار خود نهادینه کنند. خلاقیت، زبان و ساختار، از یکدیگر جدا نیستند و لازم است در پیوند با هم مورد توجه قرار گیرند تا شاعر بتواند به موقعیت هنری خود دست یابد
گفتنی است نخستین دورهرویداد آموزشی اقلیم شعربا حضور ۱۲۰ شاعر جوان از ۱۶ استان نیمهشمالی کشور در زنجان در 3 مرداد به کار خود پایان داد
