نگاهی به شعر آقای مازیار نظر بیگی

سلام
نقد کوتاهی بر شعر آقای مازیار نظر بیگی

خودکار
خسیس شده امشب،
انگار
کلمات کاسه ی گدایی
دست گرفته اند!
دنبال گوش های یقین می گردم،
در این ظلمت بی زبان
شاید حوصله ی حقیرانه ی حرف هایم
تو را با تفکرهای ترک زده
هم سایه کند!
دوباره خواهم خواند:
فرداهای فهیم
نویسنده ی
امروزهای تاریخ گذشته است،
نگو فساد دیروزها
هنوز در فریزر افکار ما
یخ نبسته است!
دوباره آه می کشم
کنار کفن های کش دار کتمان
کنار سنگ های تراشیده شده ی سنت
کنار جهل قبرهای قاتل!
کنار لاروهای نو بالغ لامذهب!
لاچرم
کنار لاشه ی عقل
فقط می خوانم
آه می کشم.

تصویر سازی یکی از ویژگی های بارز این شعر است که ارزش معنایی آن را چند برابر کرده.شعر دارای چندین تصویر دیداری و مفهومی عمیق است.در کل یک شعر دیداری است(Concrete Poetry).و برای فهم معنای آن باید به تک تک جملات چشم دوخت و به تماشای ساختار واژگانی کلمات پرداخت.شاعر با استفاده از هنجارگریزی های نوشتاری به نگارش نقاشانه ی شعر پرداخته است.تصاویر درون شعر بر مبنای چند مکتب فکری مهم استوارند

1)ایماژیسم
2)آنیمیسم
3)دادائیسم

در همان ابتدای شعر از مکتب آنیمیسم استفاده شده. آنیمسیم از واژه ی anima گرفته شده که به معنای روح است(روح دادن به اشیا و طبیعت)

از جمله قسمتهایی مثل (خودکاری که خیس است/ کلماتی که کاسه به دست دارند/ظلمتی که لال است/قبرهایی که قاتلند/لاروهایی که بی دین اند/دیروزهایی که فاسد اند/فرداهایی که قدرت نوشتن دارند.)در این قسمت ها نوعی صنعت جان بخشی به خوبی به چشم می خورد

زبان شعر کاملا نو آورانه است و به خلق تصاویر بدیع منجر شده است.
ترکیب هایی مثل(گوش های یقین/ظلمت بی زبان/حوصله ی حقیرانه ی حرف ها/تفکرهای ترک خورده/ فریزر افکار/کفن های کتمان/سنگ های تراشیده ی سنت/لاروهای نابالغ (به کار گیری ایماژیسم )
این تصویر ها خود از عناصر آشنازدایی . حس آمیزی. و خیال در شعر اند و اجزای محور افقی شعر را تشکیل می دهند که این محور در شعر شامل انواع مجاز استعاره و تشبیه است.
به سه استعاره ی مهم اشاره می کنم
1)ظلمت بی زبان( استعاره از عدم رشد عقلی و تناسب فکری است)
2)تفکرهای ترک خورده(استعاره از افکار پوچ و باطل)
3)فرداهای فهیم(استعاره از عقل منطقی و نگرش مثبت نسبت به جهان که بر خواسته از ایدئولوژی خاص شاعر است و با عنوان شعر کاملا در تضاد است)
و اما مضمون فکری یک اثر ادبی محور عمودی شعر را تشکیل می دهد.
شعر از درون مایه ای فلسفی_اجتماعی و اخلاقی برخوردار است و پیامی حسرت انگیز در بر دارد در حقیقت نوعی نگاه اپیکته توس وار (حاوی رنج و درد و حسرت):
” اپیکته توس فیلسوف رواقی رومی در اواخر قرن اول میلادی بوده اودر ابتدا برده بود و بعد از مدت های طولانی آزاد شد و مظهر تحمل سختی ها و دردها شناخته شده است”

و اما آخرین مکتب(دادائیسم)
بر اساس چفت و بست کلماتی که ربط خاصی به هم ندارند گرچه واژه ها و کلمات از عینیت برخوردارند اماشعر با نوعی لوکاژ لفظی بر اساس هم نشینی اتوماتیک وار کلمات شکل گرفته است
از جمله:حوصله+حقیرانه+حرف ها
نویسنده +امروزها+تاریخ گذشته
سنگ های تراشیده ی +سنت
لاروهای نوبالغ+ لامذهب
کفن های+کش دار+کتمان
این ها از تصاویر دیداری قوی به شمار می آیند..به چینش واژگان نامربوط و ایجاد ترکیبات غریب که درگیری ذهنی به وجود می آورند و باعث تشکیل تصاویر دیداری در شعر می شود در ادبیات انگلستان در اصطلاح برجسته سازی می گویند(foregrounding)

لازم به ذکر است شاخص ترین قطعه در شعر را که بی واسطه به پیام آن ریط دارد بیان کنم:
در این ظلمت بی زبان
شاید حوصله ی حقیرانه ی حرف هایم
تو را با تفکرهای ترک خورده
هم سایه کند.
دوباره خواهم خواند”
در این جا نگاه گوینده و نوستالوژی که همراه با تردید و شک است از بارزترین تصاویر مفهومی در شعر قلمداد می شود. در بند آخر شعر شاعر با به کارگیری پدیده های غیر طبیعی و در آمیختن آن ها با دریافت های مشهود خود تصاویری خلق کرده و نوعی آشنازدایی ذهنی(Subjective) به وجود آورده است

بررسی فلسفی و روانشناختی شعر لاشه ی عقل:
شعر شخصیت شاعر را تحت کنترل خود در آورده شاعر نگران باقی مانده ی فاسد عقلی است که به آن اشاره دارد همان عقلی که زیر بنای مفهومی شعر را تشکیل داده .. در طول شعر به سیر حوادثی (plat )برمی خوریم که بر روح و روان گوینده تاثیر ناخوشایند گذاشته است و او را وادار به خلق عناصرمنفی (Negative Elements) کرده است از جمله( خسیس/ترک خورده/فقیرانه/گدایی/یخ نبستن/کفن /قاتل/لامذهب/لاشه)

برای اتمام باید بگویم شاعر حضور خود را در دو پارت از شعر علنی ساخته(هنگامی که سخن از حوصله ی حرف هایش می زند . در نهایت هنگامی که کنار لاشه ای که از آن عذاب می کشد و ناله سر می دهد) مابقی قسمتها شاعر حضور خود را درون شعر پنهان کرده است.

این اولین نقدی است که به سایت می دهم امیدوارم خوانندگان گرامی از خواندن اش لذت برده باشند

بخش نقد ادبی | پایگاه  خبری شاعر

منبع: شعر نو