فروغ فرخ زاد نخستین زنی است که در عرصه ي شعر در ایران رستاخیز ایجاد کرد. در تاریخ ادبیات ایران زمین ، شاعره هایی بوده اند که از عرف روزگار برتا بیده از خود به عنوان فرد و به بیانی ، نفس منحصر به فرد سخن به میان آورده بودند از جمله : رابعه قزداري ،طاهره قرة العین ، فخر النساء ، مستوره کردستانی و بیش از آن ها عالمتاج قائم مقامی با تخلص ژاله که اسلوب کهن را در مضامین اشعار شکست و در شعر از به کار برد ن ابزارها و اشیائی که زن خانه دار با آن سر و کار داشت ابائی نداشت از جمله : چرخ خیاطی ، سماور و…همچنین مفاهیمی که ویژه زنان بود از سفره ي عقد گرفته تا مظلومیت و احوال زن بیوه.
به بیانی ساده در اشعار این شاعر، شعر جنبه ي اثیري و آسمانی خود را از دست داد و به درون خانه و حجره و اندرون کشانده شد .
در دوره ي پهلوي اول، شعر شاعران زن با زنانگی بی رمق روند کُند خود را – بی آنکه هنجارشکنی صورت گیرد – پشت سر گذاشت . در این میان پروین اعتصامی غالب مضامین خود را به تقلید از ناصر خسرو و دیگر شاعران قرن پنجمی با همان لحن و بیان خشن و تلخ در شکلی کاملا مردانه ارائه کرد.
در دوره ي دوم پهلوي ، خصوصا دهه ي سی ، شاعره هاي در خور توجهی چون سیمین بهبهانی ، لعبت والا، ملکه اعتضادي و … پا به عرصه ي ظهور گذاشتند اما این فروغ فرخ زاد بود که با گام نهادن در میدان شعر به مطرح ترین شاعر زن در ایران بدل گشت.
با انتشار سه ديوان(ديوار )(اسير)و (عصيان) مي توان گفت جنوني با تعريف شعر زنانه ي فروغ آغاز شد
عمده مضامین و تفکرات فروغ در سه دیوان یاد شده ، حول محور تجربه هاي عاطفی زن از عشق اروتیکی ، گناه و حتی دوره ي بلوغ می گردد؛ مواردي که پیش از آن هرگز در جامعه اخلاق گرا و سنتی ایران و حتی در اشعار شاعران زن ، با آن صور خیال و زبان بی باك و تصاویر بی پروا مطرح نگردیده بود..
مفاهیم سه دیوان نامبرده، بیان کننده ي تمامی لذت ها ، کامجویی ها، ناکامی ها ، هیجان هاي ناشی از عشق ، سرخوردگی و تنش هاي آن براي زن ایرانی در بستر مرزبندي هاي متحجرانه ي بایدها و نبایدهاي جامعه ي سنتی بود.
دیوان بعدي فروغ با عنوان * تولدي ديگر *خواننده را با تولد شاعره اي مواجه می کند که با وسعت دیدگاه خود از حس ها فراتر رفته به ژرفاي دهشتناك مظلومیت زن در طول تاریخ رسیده است که ادامه و اوج آن در پختگی اندیشه و بیان در دیوان *ايمان بياوريم به آغاز فصل سرد *به کمال می رسد.
یکی از رازهاي موفقیت شعر فروغ صمیمت شخصیت و ترابري عواطف در کلام اوست. این صمیمت در شعر با بروز عاطفه همراه است . این عاطفه در بعد طولی/ عمودي شعربصورت کلام، موسیقی، تصویر، استعاره؛ در بعد افقی / عرضی شعر با واژه هاي عاطفی مانند آه یا نام محرکه مانند شادي تبلور می یآبد . عاطفه در شعر فروغ انباشته است؛ هم بصورت ایستا با تبلور آن در اسمها، صفات؛ هم بصورت پویا با افعال، اپیزودها، زومها – احساس را درمحرکه انفجاري می کند . او بازآوري خاطرات دردآور و خوشیزا را با صداقت نشان می دهد . او برعکس فروید است که می گوید، “گرایش ما به فراموشی خ اطرات دلخراش و حفظ خاطرات دلپذیر است .” در شعر این محرکه ها را می توان صریح نام برد؛ یا با تصویر و صدا آنرا القا کرد، یا با آرایه هاي دیگر شعري آن را تداعی کرد .
نظر فروغ در مورد زبان خاص خودش جالب است : “من آدم ساده اي هستم به خصوص وقتی می خواهم حرف بزنم، نیاز به این مسئله را بیشتر حس می کنم، من هیچ وقت اوزان عروضی را نخوانده ام،انها را در شعر هایی که می خواندم پیدا میکردم،بنابر این براي من حکم نبودند”(مصاحبه با سیروس طاهباز(
آیا به راستی فروغ همین طور ساده با ما حرف می زند و شعرهایش به همان سادگی که خودش اشاره کرد سروده شده اند، نظر گلشیري در این رابطه جالب توجه است که انگشت می گذارد بر روي همین مطلب که شعر هاي فروغ در ظاهر ساده هستند و همه ي مردم هم می توانند بخوانند و به زعم گلشیري حالی هم بکنند ولی در واقع شعرهایش عمق دارند و این عمق را میشود در زبان شناسی فروغ یافت . زبان شناسی فروغ سرچشمه هایش بر می گردد به قدرت تصویر سازي از مفاهیم و اشیاء و همچنین جهان بینی فروغ از دوره و زمان خود؛ زبانی که موتور محرکه ي آن تصاویر بوده و جابه جایی هاي متعدد معنایی که بین سوبژه و ابژه مدام در رفت و آمد است…
منبع: كتاب ديدگاه فروغ فرخزاد
(دوستان مي توانند براي دريافت نسخه الكترونيك اين كتاب به سايت كتابناك مراجعه كنند)
بخش نقد ادبی | پایگاه خبری شاعر
منبع: شعر نو
