.
این رویداد فرهنگی که از سری برنامههای بیستودومین جشنواره بینالمللی امام رضا (ع) به شمار میرود، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، بنیاد بینالمللی فرهنگی هنری امام رضا (ع) و مؤسسه فرهنگی و هنری همیار فرهنگ صدرا برگزار گردید.
جعفر محمدی، مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، در این آیین با قدردانی از دستاندرکاران برگزاری جشنواره اظهار داشت: برگزاری چنین رویدادهایی حاصل تلاش مجموعهای از دستگاهها، هنرمندان، نویسندگان و فعالان فرهنگی است و امیدواریم این برنامهها استمرار داشته باشد و بتوانیم حتی به اندازهای کوچک در توسعه فرهنگی استان نقشآفرینی کنیم.
وی با اشاره به تحول رویکردی این جشنواره تصریح کرد: جشنواره ملی دوسالانه داستاننویسی ترکی رضوی «قیزیل ایوان» از یک جشنواره علمی و مقالهمحور به سمت گونههای فرهنگی و هنری و ارتباط بیشتر با مخاطب عمومی حرکت کرده است. زنجان با تکیه بر ظرفیت غنی ادبیات زبان مادری، میتواند نقش مؤثری در توسعه این حوزه ایفا کند.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان همچنین از حمایتهای صورتگرفته برای بهسازی محل برگزاری مراسم قدردانی کرد و گفت: فضای این سالن از نظر تجهیزات و صندلیها وضعیت مناسبی نداشت و امکانات آن متعلق به چند دهه قبل بود، اما با حمایت استاندار زنجان و همراهی سازمان مدیریت و برنامهریزی، در کمتر از دو ماه اقدامات لازم برای بهسازی سالن انجام شد و صندلیها نیز تعویض شد تا امروز با شرایط مناسبتری در خدمت مهمانان و اهالی فرهنگ و هنر باشیم.
محمدی با بیان اینکه جشنواره «قیزیل ایوان» صرفاً یک رویداد رقابتی نیست، خاطرنشان کرد: این جشنواره در واقع یک کلاس درس است؛ چراکه پیش از برگزاری آن، کارگاههای داستاننویسی متعددی در مناطق مختلف و شهرستانهای استان برگزار شد و زمینه برای ارتقای توانمندی نویسندگان و علاقهمندان به داستاننویسی فراهم شد. برگزاری این کارگاهها و جشنواره نشان میدهد که برای تقویت جریان ادبی استان باید در کنار برگزاری رویدادهای رقابتی، آموزش و توانمندسازی فعالان این عرصه نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی در ادامه با اشاره به سابقه حضور استان زنجان در جشنواره بینالمللی امام رضا (ع) گفت: جشنواره بینالمللی امام رضا (ع) سالهای طولانی است که در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دنبال میشود و زنجان نیز از همان ابتدا یکی از استانهای فعال در این جشنواره بوده است. در مقطعی این رویداد بیشتر با رویکرد علمی و در قالب همایش بیانات رضوی و مقالهنویسی برگزار میشد، اما در ادامه این نگاه شکل گرفت که جشنواره باید به سمت مخاطب عامتر و گونههای متنوع فرهنگی و هنری حرکت کند.
محمدی با اشاره به دشواری داستاننویسی به زبان ترکی ابراز داشت: نوشتن به خودی خود کار دشواری است و داستاننویسی به زبان ترکی و در حوزه زبان مادری، دشواریهای خاص خود را دارد. با این وجود، فعالان و کنشگران ادبیات زبان مادری در استان زنجان تلاش مضاعفی انجام دادند تا این جشنواره شکل بگیرد و امروز به جایگاه فعلی برسد.
وی ابراز امیدواری کرد پنجمین جشنواره ملی دوسالانه داستاننویسی ترکی رضوی «قیزیل ایوان» در سالهای آینده با گستره و کیفیت بیشتری برگزار شود و گفت: امیدواریم این رویداد در سالهای آینده توسعه پیدا کند و بتواند بیش از گذشته زمینه معرفی و حمایت از نویسندگان و استعدادهای ادبی استان و کشور را فراهم کند.
محمدمهدی احمدی، مشاور عالی وزیر و مدیرکل حوزه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دیگر سخنران این مراسم بود که به نقش داستان در انتقال مفاهیم دینی و اصلاح فرهنگ عمومی پرداخت.
احمدی با اشاره به ظرفیت داستان در انتقال مفاهیم دینی اظهار کرد: وقتی حوزه معرفتی در قالب داستان روایت شود، سبک زندگی جامعه به سمت یک زندگی متعالی حرکت میکند؛ بهگونهای که افراد در کنار یکدیگر آرامش داشته باشند و حرمت و کرامت یکدیگر را حفظ کنند.
وی افزود: اگر دین بهخوبی و بر اساس معرفت تبیین شود، بعید است انسانی که ندای فطرت خود را بشنود و حقیقت را درک کند، آن را نپذیرد؛ بنابراین باید حوزه معرفتی را وارد داستانها کنیم، بهویژه برای نسل فعلی که در معرض آسیبها و چالشهای مختلف قرار دارد.
مشاور عالی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ادامه داد: وظیفه حوزه فرهنگ، کمک به آگاهیبخشی و رشد فکری جامعه است و حوزه داستاننویسی نیز میتواند در این مسیر نقش بسیار مؤثری ایفا کند.
احمدی نخستین تأثیر داستان، بهویژه داستانهای دینی، را اصلاح فرهنگ عمومی و انتقال مفاهیم انتزاعی به زبان عینی دانست و گفت: در داستان میتوان مفاهیمی مانند عدالت، آزادی، مردمداری و خدمت را در قالب شخصیت و روایت بیان کرد و این مفاهیم را از حالت انتزاعی خارج و به عینیت اجتماعی تبدیل کرد. وقتی مفهوم عدالتمحوری در قالب یک شخصیت یا روایت داستانی ارائه میشود، این مفهوم عینیت پیدا میکند و متن خشک و مفاهیم انتزاعی وارد سبک زندگی انسانها میشود.
وی دومین اثر داستانهای ملی و دینی را تقویت تابآوری جامعه عنوان کرد و گفت: ایران در طول تاریخ با بحرانهای اجتماعی، حملات و حوادث مختلفی مواجه بوده است و در چنین شرایطی، معرفی قهرمانان و شخصیتهای تاریخی در قالب داستان میتواند به جامعه برای عبور از بحرانها کمک کند.
احمدی با اشاره به داستان حضرت موسی (ع) اظهار کرد: حضرت موسی (ع) در شرایطی به دنیا آمد که فرعون حاکم بود و جالب اینکه در محیط حکومت فرعون پرورش یافت، اما در نهایت در برابر فرعون ایستاد و قیام کرد. این داستانها نشان میدهند انسان میتواند در برابر بحرانها تابآوری داشته باشد و در شرایط دشوار تسلیم نشود. وقتی قهرمانان تاریخ و ویژگیهای آنها را برای نسل جدید در قالب داستان بیان میکنیم، این مفاهیم به عینیت میرسد و جامعه از این قهرمانان الگو میگیرد.
مشاور عالی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به جایگاه داستانهای رضوی گفت: داستانهای رضوی شاخهای از داستانهای دینی هستند و سبک زندگی امام رضا (ع)، چگونگی ارتباط ایشان با مردم و شیوه تعامل اجتماعی آن حضرت، ظرفیت بالایی برای روایت در قالب داستان دارد.
وی خطاب به نویسندگان تأکید کرد: باید سبک زندگی امام رضا (ع) در ارتباط با دشمن، دوست، خانواده و جامعه روایت شود تا مخاطب با ابعاد معرفتی و رفتاری آن حضرت آشنا شود.
احمدی با اشاره به ضرورت عبور از نگاه صرفاً مناسکی افزود: یکی از ضعفهای ما این است که در مناسک بسیار متوقف شدهایم و در حوزه معرفتی کمتر کار کردهایم. عزاداری و اظهار علاقه به اهل بیت (ع) خوب و ارزشمند است، اما باید از مناسک عبور کنیم و وارد حوزه معرفتی شویم. اگر نسبت به امام رضا (ع) و امام حسین (ع) معرفت پیدا کنیم، رفتار و سبک زندگی ما نیز باید متأثر از این معرفت باشد. نمیتوان ساعتها به عزاداری پرداخت، اما در همان حال نماز صبح قضا شود؛ علت این مسئله آن است که در مناسک متوقف شدهایم و از آن عبور نکردهایم.
وی با تأکید بر نقش داستان در اصلاح فرهنگ عمومی جامعه گفت: داستانها و قصههایی که ماهیت دینی دارند، به دلیل تناسب با فطرت بشری، تأثیر بسیاری در فرهنگ عمومی دارند. قصههای قرآن عمدتاً از جوهره دراماتیک و نمایشی برخوردارند و همین ویژگی موجب جذابیت آنها شده است.
احمدی با اشاره به داستان حضرت یوسف (ع) ادامه داد: زمانی که داستان «یوسف و زلیخا» در قالب مجموعه تلویزیونی پخش شد، خیابانها خالی شد و این موضوع نشان میدهد قصههایی که ماهیت دینی دارند، از جذابیت خاصی برخوردارند؛ زیرا با فطرت جامعه ارتباط برقرار میکنند.
وی تأکید کرد: داستان دینی زمانی میتواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که از بیان مستقیم و شعاری فاصله بگیرد و مفاهیم معرفتی، اخلاقی و اجتماعی را در قالب شخصیت، رفتار و موقعیتهای داستانی به مخاطب منتقل کند.
احمدی خاطرنشان کرد: اگر مفاهیم دینی بهدرستی در قالب داستان روایت شوند، میتوانند علاوه بر افزایش شناخت مخاطب، در شکلگیری رفتار اجتماعی، تقویت تابآوری و حرکت جامعه به سمت سبک زندگی متعالی نقشآفرین باشند.
محسن صادقی، استاندار زنجان، نیز در این مراسم با گرامیداشت یاد و نام شهدای استان زنجان، برگزاری چنین رویدادهایی را از منظر سیاست فرهنگی، اقدامی هوشمندانه دانست و اظهار کرد: ماهیت این کار دشوار است و نیازمند آموزشهای ویژه و گسترده، بهویژه در مناطق آذرینشین، استانهای شمال غرب و از جمله زنجان است.
استاندار زنجان با اشاره به عنوان این جشنواره گفت: «قیزلایوان» نامی است که با ظرافت انتخاب شده و یادآور پیوند خون و ارادت به ساحت قدسی امام هشتم (ع) و امام مهربانیهاست.
صادقی ادامه داد: امسال با نگاهی راهبردی، رویکرد جشنواره از برگزاری گفتوگوهای تخصصی به سمت داستاننویسی عمومی تغییر پیدا کرد تا مفاهیم والای فرهنگ رضوی از فضای صرفاً نخبگانی به بطن جامعه و میان مردم منتقل شود. برگزارکنندگان جشنواره و نویسندگانی که آثار خود را ارائه کردند، تلاش داشتند با استفاده از زبان داستان که زبانی زنده و همگانی است، ظرفیتهای ادبی و بومی استانهای خود را در مسیر ترویج فرهنگ رضوی به کار گیرند.
استاندار زنجان با بیان اینکه زبان ترکی در این منطقه تنها وسیلهای برای گفتوگو نیست، تأکید کرد: این زبان گنجینهای از حکمت، آداب و تجربه تاریخی مردمانی است که طی قرنها در ساخت تمدن ایرانزمین نقشآفرین بودهاند. داستاننویسی به زبان ترکی به معنای حفظ یک میراث در موزه نیست، بلکه به معنای بخشیدن حیات تازه به این میراث و پیونددادن آن با دغدغههای نسل امروز است.
وی پیوند زبان و ادبیات ترکی با فرهنگ رضوی را فرصتی ارزشمند دانست و افزود: فرهنگ رضوی، فرهنگ کرامت، عدالت و مدارا است و باید از این ظرفیت برای تولید آثار فاخر و اثرگذار استفاده کرد.
صادقی با اشاره به توجه جشنواره به گروههای سنی مختلف، بهویژه نوجوانان و جوانان، اظهار کرد: سرمایهگذاری اصلی کشور در حوزه فرهنگ، استعدادیابی و میدان دادن به نسل جوان و نسل سوم انقلاب است و چنین جشنوارههایی میتوانند در این مسیر نقش مؤثری ایفا کنند.
استاندار زنجان در پایان بازسازی فرهنگسرای مورد بهرهبرداری با نام مبارک امام رضا (ع) را نشانهای از عزم استان برای تقویت زیرساختهای فرهنگی دانست و از همکاری و هماهنگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، حمایتهای خادمیاران کانون خدمت رضوی، هیئت داوران، مربیان کارگاهها، رسانهها و خبرنگاران تقدیر کرد.
در ادامه این مراسم، ابوذر جعفری، عضو هیئت داوران، بیانیه هیئت داوران پنجمین جشنواره ملی دوسالانه داستاننویسی ترکی رضوی «قیزیل ایوان» را قرائت کرد.
بر اساس این بیانیه، هیئت داوران پس از بررسی دقیق آثار رسیده به جشنواره، نکات و پیشنهادهای خود را به شرح زیر اعلام کرد:
در رده سنی زیر ۱۸ سال، بخش عمده آثار از استان زنجان ارسال شده بود که نشاندهنده تأثیر مستقیم برگزاری کارگاههای داستاننویسی در شهرستانهای استان بر افزایش مشارکت و تعداد آثار ارسالی است. برگزاری چنین کارگاههایی در سایر استانها نیز میتواند زمینهساز افزایش مشارکت و ارتقای سطح کیفی آثار در دورههای آینده باشد.
با این حال، در این رده سنی، بخش قابل توجهی از آثار در قالب خاطرهنویسی ارائه شده بود و بسیاری از نوشتهها از ساختار و ویژگیهای داستان کوتاه برخوردار نبودند. از این رو، تعداد آثار قابل قبول در این بخش بسیار محدود بود و هیئت داوران امکان انتخاب آثار برتر به تعداد مورد انتظار را نداشت و صرفاً چند اثر قابل تقدیر و شایسته انتخاب شد.
در رده سنی بالای ۱۸ سال نیز تا حدودی همین مسئله مشاهده شد، با این تفاوت که در این بخش آثار جدی و قابل توجهی نیز به دبیرخانه جشنواره رسیده بود. همچنین متأسفانه ردپای استفاده از هوش مصنوعی در برخی آثار مشاهده شد که ضرورت توجه بیشتر نویسندگان به اصالت و خلاقیت در فرایند داستاننویسی را نشان میدهد.
هیئت داوران در مجموع به این نتیجه رسید که نویسندگان علاقهمند به داستاننویسی ترکی، به آموزش و آشنایی بیشتر با اصول و فنون داستاننویسی نیاز دارند. از این رو پیشنهاد شد اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان زنجان، در چارچوب برنامههای جشنواره، برگزاری دورههای آموزشی تخصصی را در دستور کار قرار دهد.
در این دورههای آموزشی، دو محور اساسی مورد تأکید قرار گرفت: نخست، آموزش اصول و فنون داستاننویسی و دوم، آموزش مبانی و ویژگیهای داستاننویسی به زبان ترکی. برگزاری مستمر این دورهها و کارگاههای آموزشی میتواند در ارتقای مهارت نویسندگان، افزایش کیفیت آثار و غنای محتوایی جشنوارههای آینده تأثیر عمیقی داشته باشد.
هیئت داوران در پایان، ضمن قدردانی از تلاشهای تمامی دستاندرکاران، برگزارکنندگان و شرکتکنندگان، بر ضرورت استمرار این رویداد فرهنگی تأکید کرد.
بر اساس اعلام هیئت داوران، اسامی برگزیدگان پنجمین جشنواره ملی دوسالانه داستاننویسی ترکی رضوی «قیزیل ایوان» در دو رده سنی بالای ۱۸ سال و تا ۱۸ سال به شرح زیر اعلام شد:
در بخش داستان کوتاه رده سنی بالای ۱۸ سال، معصومه سجادیحور از استان اردبیل با اثر «ایواز اوغلان» موفق به کسب رتبه اول شد. محمدعلی نقدی از استان زنجان با اثر «اورزوق» رتبه دوم را از آن خود کرد و محمدرضا پستک از استان آذربایجان شرقی با اثر «آقا ولی» به رتبه سوم دست یافت. همچنین آیسو کریمی از استان زنجان با اثر «ماسکا و روح» شایسته تقدیر شناخته شد.
در بخش داستانک رده سنی بالای ۱۸ سال، سیدعلی مستجابالدعواتی از استان قم با اثر «سون دوراق، بات» به مقام اول رسید. امیر عباسزاده از استان آذربایجان غربی با اثر «دیشاریدا قار یاییر» رتبه دوم را کسب کرد و محسن نجفی از استان زنجان با اثر «داستانک امام رضایی» در جایگاه سوم ایستاد. همچنین توران قربانی صادقی از استان اردبیل با اثر «بلطیمیز صباح ساعت اونادی» شایسته تقدیر شناخته شد.
در بخش داستانک رده سنی تا ۱۸ سال، مهسا جلیلی از استان زنجان با اثر «او قیزیل ایوان گوشه صرف» رتبه سوم را به دست آورد. زهرا بهرامی از استان زنجان با اثر «پلاکین پاراسی» شایسته تقدیر شناخته شد و سوین خدابنده با اثر «قاصدک لر فصلی» و سوین ملایی با اثر «ضامین لر ضامینی»، هر دو از استان زنجان، مورد تقدیر هیئت داوران قرار گرفتند.
بخشی از برنامه اختتامیه به داستانخوانی برگزیدگان اختصاص یافت که با استقبال حاضران مواجه شد. همچنین کلیپ تصویری از روند فعالیتهای انجامشده در این دوره از جشنواره پخش گردید.
در حاشیه این مراسم، از هیئت داوران شامل محمد فضلی (دبیر علمی)، علی محمد بیانی، پری آخته، ابوذر جعفری و عبدالله مرادی (ادیب و داور چندین دوره جشنواره داستاننویسی ترکی رضوی) و همچنین زهرا نجفی (معلم فعال در حوزه کارگاه داستاننویسی) تجلیل به عمل آمد.
پنجمین جشنواره ملی دوسالانه داستاننویسی ترکی رضوی «قیزیل ایوان» با هدف حمایت از ادبیات ترکی و شناسایی و معرفی استعدادهای داستاننویسی برگزار شد و امید میرود با تداوم این مسیر، شاهد رشد و شکوفایی هرچه بیشتر ادبیات داستانی به زبان مادری در استان زنجان و سراسر کشور باشیم.
