ز دریــای عـــمـــان بـــرآمــد کـــســـیســفــر کــرده هــامــون و دریــا بــســیعــرب دیــده و تــرک و تــاجــیـک و رومز هـر جــنـس در نـفـس پــاکـش…
| ز دریــای عـــمـــان بـــرآمــد کـــســـی | ســفــر کــرده هــامــون و دریــا بــســی |
| عــرب دیــده و تــرک و تــاجــیـک و روم | ز هـر جــنـس در نـفـس پــاکـش عــلـوم |
| جــهـان گــشــتــه و دانـش انـدوخــتــه | ســفــر کــرده و صــحــبـــت آمــوخــتـــه |
| بــه هـیـکـل قـوی چــون تــنـاور درخـت | ولـیـکـن فـرو مـانـده بــی بــرگ سـخــت |
| دو صــد رقــعــه بــالــای هـم دوخــتــه | ز حـــراق و او در مـــیـــان ســـوخـــتــــه |
| بـــه شـــهــری درآمـــد ز دریــا کـــنـــار | بـــزرگـــی در آن نــاحـــیــت شـــهــریــار |
| کـه طـبـعـی نکـونـامـی اندیش داشـت | ســر عــجــز بـــر پــای درویــش داشــت |
| بــشــســتــنـد خــدمــتــگــزاران شــاه | ســر و تــن بـــه حــمــامــش از گــرد راه |
| چــو بــر آســتــان مــلــک ســر نــهــاد | نــیــایـش کــنــان دســت بــر بــر نــهــاد |
| درآمــد بـــه ایــوان شـــاهــنــشــهــی | کـه بــخــتــت جــوان بــاد و دولـت رهـی |
| نـرفــتــم در ایـن مـمــلــکــت مـنـزلــی | کــــز آســــیـــبــــت آزرده دیـــدم دلـــی |
| مـلــک را هـمـیـن مـلـک پــیـرایـه بــس | کــــه راضــــی نـــگـــرد بــــه آزار کــــس |
| نـدیـدم کــســی ســرگــران از شــراب | مـــگـــر هـــم خـــرابـــات دیـــدم خـــراب |
| سـخـن گـفـت و دامـان گـوهر فـشـانـد | بـه نطـقـی که شـاه آسـتـین بـرفـشـاند |
| پــســنـد آمـدش حــسـن گـفـتــار مـرد | بــه نـزد خــودش خــوانــد و اکــرام کــرد |
| زرش داد و گــوهــر بـــه شــکــر قــدوم | بـــپـــرســـیــدش از گـــوهــر و زاد بـــوم |
| بـگفت آنچـه پـرسـیدش از سـرگذشت | بـه قـربــت ز دیـگـر کـسـان بــر گـذشـت |
| مـلـک بــا دل خــویـش در گـفــت و گـو | کــــه دســــت وزارت ســــپــــارد بـــــدو |
| ولــیــکـــن بـــتـــدریــج تـــا انــجـــمــن | بــه ســســتــی نـخــنـدنـد بــر رای مـن |
| بــه عـقـلـش بــبــایـد نـخــسـت آزمـود | بـــقـــدر هـــنـــر پـــایــگـــاهـــش فـــزود |
| بــــرد بــــر دل از جـــور غـــم بــــارهـــا | کــــه نــــا آزمــــوده کــــنــــد کــــارهــــا |
| نظـر کن چـو سـوفار داری بـه شـسـت | نـه آنـگــه کــه پــرتــاب کــردی ز دســت |
| چـو یوسـف کـسـی در صـلـاح و تـمـیـز | بــه یـک ســال بــایــد کــه گــردد عــزیـز |
| بـــه ایــام تـــا بـــر نـــیــایــد بـــســـی | نــشــایــد رســیــدن بــه غــور کــســی |
| زهـر نـوعــی اخــلـاق او کـشــف کــرد | خــردمــنــد و پــاکــیــزه دیــن بــود مــرد |
| نـکـو ســیـرتــش دیـد و روشـن قـیـاس | سـخــن سـنـج و مـقـدار مـردم شـنـاس |
| بـه رای از بـزرگـان مـهـش دیـد و بـیش | نـشـانـدش زبــردسـت دسـتــور خـویـش |
| چـنان حـکـمـت و مـعـرفـت کـار بـسـت | کــه از امـر و نـهـیـش درونـی نـخــســت |
| در آورد مـــلـــکـــی بــــه زیـــر قــــلـــم | کــــز او بــــر وجــــودی نـــیـــامـــد الـــم |
| زبــان هـمــه حــرف گــیـران بــبــســت | کـه حــرفــی بــدش بــرنـیـامـد ز دســت |
| حـسـودی کـه یـک جــو خـیـانـت نـدیـد | بــه کـارش بــه تــابــه چـو گـنـدم تـپــیـد |
| ز روشــن دلـش مـلـک پــرتــو گــرفــت | وزیـــر کــــهـــن را غــــم نـــو گــــرفــــت |
| نـــدیــد آن خـــردمـــنــد را رخـــنــه ای | کـــه در وی تـــوانـــد زدن طـــعـــنـــه ای |
| امـیـن و بــد انـدیـش طـشـتــنـد و مـور | نـــشـــایــد در او رخـــنـــه کـــردن بـــزور |
| مـلـک را دو خــورشـیـد طـلـعـت غـلـام | بـه سـر بــر، کـمـر بــسـتـه بـودی مـدام |
| دو پــاکــیـزه پــیـکــر چــو حــور و پــری | چــو خــورشـیـد و مـاه از سـدیـگـر بــری |
| دو صورت که گفتـی یکی نیست بـیش | نــمــوده در آیـیـنــه هــمــتــای خــویـش |
| ســخــنـهـای دانـای شـیـریـن سـخــن | گـرفــت انـدر آن هـر دو شــمـشــاد بــن |
| چـو دیدند کاوصـاف و خـلقش نکوسـت | بـطـبـعـش هواخـواه گـشـتـنـد و دوسـت |
| در او هـــم اثـــر کـــرد مـــیــل بـــشـــر | نـه مـیـلـی چـو کـوتــاه بــیـنـان بــه شـر |
| از آســایــش آنــگــه خــبـــر داشــتــی | کــه در روی ایــشــان نــظــر داشــتـــی |
| چـو خـواهـی کـه قـدرت بـمـانـد بــلـنـد | دل، ای خـواجـه، در سـاده رویـان مـبـنـد |
| وگــر خــود نـبــاشــد غــرض در مــیـان | حــذر کــن کــه دارد بــه هــیــبــت زیــان |
| وزیــر انــدر ایــن شـــمـــه ای راه بـــرد | بــخــبــث ایـن حــکــایـت بــر شــاه بــرد |
| کـه این را ندانم چـه خـوانند و کیسـت! | نـخـواهد بـسـامـان در این مـلـک زیسـت |
| ســـفـــر کـــردگــان لــاابـــالــی زیــنــد | کـــه پـــرورده مــلـــک و دولـــت نــیــنــد |
| شـنـیـدم کـه بـا بـنـدگـانـش سـرسـت | خـیانـت پـسـنـدسـت و شـهوت پـرسـت |
| نــشــایــد چــنــیـن خــیـره روی تــبــاه | کـــه بـــد نـــامـــی آرد در ایـــوان شـــاه |
| مـگــر نـعــمــت شــه فــرامــش کــنـم | کــه بــیـنـم تــبــاهـی و خــامـش کــنـم |
| بــه پــنـدار نـتــوان ســخــن گـفـت زود | نــگــفــتــم تــو را تــا یــقــیــنــم نــبـــود |
| ز فـرمـانـبــرانـم کـسـی گـوش داشـت | کــه آغــوش رومــی در آغــوش داشـــت |
| من این گفـتـم اکـنون ملک راسـت رای | چـــنـــان کـــازمـــودم تـــو نــیــز آزمـــای |
| بـــه نــاخــوب تــر صــورتــی شــرح داد | کـــه بـــد مـــرد را نــیــکـــروزی مـــبـــاد |
| بـداندیش بـر خـرده چـون دسـت یافـت | درون بـــزرگـــان بـــه آتـــش بـــتـــافـــت |
| بـــه خــرده تـــوان آتـــش افــروخــتـــن | پــس آنـگــه درخــت کــهـن ســوخــتــن |
| مـلـک را چــنـان گــرم کــرد ایـن خــبــر | کـه جـوشـش بـرآمد چـو مرجـل بـه سـر |
| غضـب دسـت در خـون درویش داشـت | ولـیکـن سـکـون دسـت در پـیش داشـت |
| کـه پــرورده کــشــتــن نـه مـردی بــود | ســــتــــم در پــــی داد، ســـردی بــــود |
| مــــیـــازار پــــرورده خــــویـــشــــتــــن | چــو تـــیــر تـــو دارد بـــه تـــیــرش مــزن |
| بــه نـعــمــت نــبــایـســت پــروردنــش | چـو خـواهـی بـه بـیـداد خـون خـوردنـش |
| از او تـــا هــنــرهــا یــقــیــنــت نــشــد | در ایــوان شـــاهــی قـــریــنــت نــشـــد |
| کــنــون تــا یــقــیـنــت نــگــردد گــنــاه | بــه گـفــتــار دشــمـن گـزنـدش مـخــواه |
| مـلـک در دل ایـن راز پـوشـیـده داشـت | کـه قـول حــکـیـمـان نـیـوشـیـده داشـت |
| دل اســت، ای خـــردمــنــد، زنــدان راز | چــو گــفــتــی نــیـایـد بــه زنــجــیـر بــاز |
| نــظــر کــرد پـــوشـــیــده در کــار مــرد | خـــلـــل دیـــد در راه هـــشـــیـــار مـــرد |
| کـه نـاگـه نـظــر زی یـکـی بــنـده کــرد | پــری چــهـره بــر زیـر لــب خــنــده کــرد |
| دو کس را که بـا هم بـود جـان و هوش | حــکــایـت کـنـانـنـد و ایـشــان خــمـوش |
| چـــو دیــده بـــه دیــدار کـــردی دلــیــر | نگردی چـو مسـتـسـقـی از دجـله سـیر |
| مــلــک را گــمــان بــدی راســت شــد | ز سـودا بـر او خـشمگین خـواسـت شـد |
| هـم از حــســن تــدبــیـر و رای تــمــام | بــاهـســتــگـی گـفــتــش ای نـیـک نـام |
| تــو را مــن خــردمــنــد پـــنــداشــتـــم | بـــر اســرار مــلــکــت امــیــن داشــتــم |
| گــمــان بــردمــت زیـرک و هـوشــمـنـد | نــدانــســتــمــت خــیــره و نــاپــســنــد |
| چـنـین مـرتـفـع پـایه جـای تـو نـیـسـت | گـنـاه از مـن آمـد خــطــای تــو نـیـســت |
| کــه چــون بـــدگــهــر پـــرورم لــاجـــرم | خـــــــیــــــانــــــت روا داردم در حـــــــرم |
| بــــرآورد ســــر مــــرد بــــســــیـــاردان | چـــنــیــن گــفــت بـــا خــســرو کــاردان |
| مــرا چــون بـــود دامــن از جــرم پـــاک | نــیــایــد ز خـــبـــث بـــدانــدیــش بـــاک |
| بــه خـاطـر درم هـرگـز ایـن ظـن نـرفـت | نـدانـم کـه گـفـت ایـنـچـه بـر مـن نـرفـت |
| شـهنـشـاه گـفـت: آنـچـه گـفـتـم بـرت | بــگــویــنــد خــصــمــان بــه روی انــدرت |
| چــنــیـن گــفــت بــا مــن وزیـر کــهــن | تــو نــیـز آنــچــه دانـی بــگــوی و بــکــن |
| بــخــنـدیـد و انـگـشـت بــر لـب گـرفـت | کــز او هــرچــه آیــد نــیــایـد شــگــفــت |
| حــســودی کـه بــیـنـد بــجــای خــودم | کــــجــــا بــــر زبـــــان آورد جــــز بـــــدم |
| مـن آن سـاعـت انگـاشـتـم دشـمـنش | کـه خــســرو فـروتــر نـشــانـد از مـنـش |
| چــو سـلـطـان فـضـیـلـت نـهـد بــر ویـم | نــدانــی کــه دشــمــن بـــود در پــیــم؟ |
| مــرا تــا قــیـامــت نــگــیـرد بــدوســت | چــو بــیـنـد کــه در عــز مـن ذل اوســت |
| بــر ایـنـت بــگـویـم حــدیـثــی درســت | اگــر گــوش بــا بــنــده داری نــخــســت |
| *** | |
| نـــدانــم کـــجـــا دیــده ام در کـــتـــاب | کـه ابـلـیس را دیـد شـخـصـی بـه خـواب |
| بــه بــالـا صـنـوبــر، بــه دیـدن چـو حـور | چـو خـورشـیدش از چـهره می تـافت نور |
| فرا رفت و گفت: ای عـجـب، این تـویی | فــرشــتــه نــبــاشــد بــدیـن نـیـکــویـی |
| تــو کـایـن روی داری بــه حـسـن قـمـر | چــرا در جــهـانـی بــه زشـتــی ســمـر؟ |
| چـــرا نــقــش بـــنــدت در ایــوان شــاه | دژم روی کـرده ســت و زشـت و تــبــاه؟ |
| شنید این سـخـن بـخـت بـرگشـتـه دیو | بــــزاری بــــرآورد بـــــانــــگ و غــــریــــو |
| که ای نیکبخت این نه شکل من است | ولـیـکــن قــلـم در کــف دشــمـن اســت |
| *** | |
| مـرا هـمـچـنـین نـام نـیـک اسـت لـیـک | ز عــلــت نــگــویــد بـــدانــدیــش نــیــک |
| وزیـری کــه جــاه مـن آبــش بــریـخــت | بــه فـرسـنـگ بــایـد ز مـکـرش گـریـخـت |
| ولـیـکـن نـیـنـدیـشــم از خــشـم شــاه | دلــاور بـــود در ســـخـــن، بـــی گـــنــاه |
| اگـر مـحـتـسـب گـردد آن را غـم اسـت | کـه ســنـگ تــرازوی بــارش کــم اســت |
| چــو حــرفــم بــرآمـد درســت از قــلــم | مــرا از هـمـه حــرف گــیـران چــه غــم؟ |
| مـلـک در سـخـن گـفـتـنش خـیره مـاند | ســر دســت فــرمـانـدهـی بــرفـشــانـد |
| کـــه مـــجـــرم بـــه زرق و زبـــان آوری | ز جــــرمـــی کـــه دارد نـــگـــردد بــــری |
| ز خــصـمـت هـمـانـا کـه نـشــنـیـده ام | نــه آخــر بــه چــشــم خــودت دیـده ام؟ |
| کـــز ایــن زمـــره خـــلـــق در بـــارگـــاه | نــمــی بــاشــدت جــز در ایـنــان نــگــاه |
| بــخــنـدیـد مـرد ســخــنـگـوی و گـفـت | حق است این سخن، حق نشاید نهفت |
| در این نـکـتـه ای هسـت اگـر بـشـنوی | کــه حــکــمـت روان بــاد و دولــت قــوی |
| نـبــیـنـی کـه درویـش بــی دســتــگـاه | بـــحــســرت کــنــد در تـــوانــگــر نــگــاه |
| مــرا دســـتـــگـــاه جـــوانــی بـــرفـــت | بــه لــهـو و لــعــب زنــدگــانــی بــرفــت |
| ز دیـــدار ایــنـــان نـــدارم شـــکـــیـــب | کــه ســرمـایـه داران حــســنـنـد و زیـب |
| مـرا هـمـچــنـیـن چــهـره گـلـپــام بــود | بـــلـــوریــنـــم از خـــوبـــی انـــدام بـــود |
| در ایـن غــایــتــم رشــت بــایـد کــفــن | کـه مـویم چـو پـنبـه اسـت و دوکـم بـدن |
| مـرا هـمـچـنـیـن جـعـد شـبــرنـگ بــود | قــبـــا در بـــر از فــربـــهــی تــنــگ بـــود |
| دو رسـتــه درم در دهـن داشـت جــای | چـو دیـواری از خـشـت سـیـمـیـن بـپـای |
| کــنـونـم نـگـه کـن بــه وقــت ســخــن | بــیــفــتــاده یـک یـک چــو ســور کــهــن |
| در ایـنــان بــحــســرت چــرا نــنــگــرم؟ | کـــه عــــمـــر تــــلـــف کـــرده یـــاد آورم |
| بـــرفـــت از مـــن آن روزهـــای عـــزیــز | بـــپـــایــان رســـد نــاگــه ایــن روز نــیــز |
| چـو دانـشـور ایـن در مـعـنـی بـسـفـت | بـگفت این کز این بـه محـال اسـت گفت |
| در ارکـــان دولـــت نــگـــه کـــرد شـــاه | کـز ایـن خـوبــتـر لـفـظ و مـعـنـی مـخـواه |
| کـسـی را نظـر سـوی شـاهد رواسـت | کـه دانـد بـدین شـاهدی عـذر خـواسـت |
| بــعــقــل ار نـه آهـســتــگـی کــردمـی | بـــه گــفــتــار خــصــمــش بــیــازردمــی |
| بــتـنـدی سـبـک دسـت بـردن بـه تـیـغ | بــه دنــدان بـــرد پــشــت دســت دریــغ |
| ز صـاحـب غـرض تــا سـخـن نـشـنـوی | کـه گـر کــار بــنـدی پــشــیـمـان شــوی |
| نــکــونــام را جــاه و تــشــریـف و مــال | بـــیــفـــزود و، بـــدگــوی را گــوش مــال |
| بـــه تـــدبـــیــر دســتـــور دانــشــورش | بــه نـیـکــی بــشــد نــام در کــشــورش |
| بــه عــدل و کــرم ســالـهـا مـلـک رانـد | بـــرفــت و نــکــونــامــی از وی بــمــانــد |
| چــنـیـن پــادشـاهـان کـه دیـن پــرورنـد | بــه بـــازوی دیــن، گــوی دولــت بـــرنــد |
| از آنــان نــبــیـنــم در ایـن عــهـد کــس | وگـر هـسـت بـوبـکـر سـعـدسـت و بـس |
| بــهـشـتـی درخـتـی تــو، ای پــادشـاه | کـه افـگـنـده ای ســایـه یـک ســالـه راه |
| طــمــع بــود در بــخــت نـیـک اخــتــرم | کــه بـــال هــمــای افــگــنــد بــر ســرم |
| خــرد گـفـت دولـت نـبــخــشـد هـمـای | گـر اقــبــال خــواهـی در ایـن ســایـه آی |
| خـــدایــا بـــرحـــمــت نــظــر کــرده ای | کـه ایـن سـایـه بــر خـلـق گـسـتـرده ای |
| دعـــا گـــوی ایــن دولــتـــم بـــنــده وار | خــدایــا تـــو ایــن ســایــه پـــایــنــده دار |
| صـواب اسـت پـیش از کشـش بـند کرد | کـه نـتــوان ســر کـشــتــه پــیـونـد کــرد |
| خـــداونــد فـــرمــان و رای و شـــکـــوه | ز غـــوغـــای مـــردم نــگـــردد ســـتـــوه |
| ســر پـــر غــرور از تـــحـــمــل تـــهــی | حــرامــش بــود تــاج شــاهــنــشــهــی |
| نــگــویــم چــو جـــنــگ آوری پـــای دار | چــو خــشــم آیـدت عـقـل بــر جــای دار |
| تـحـمـل کـنـد هـر کـه را عـقـل هسـت | نه عـقـلی کـه خـشـمش کـند زیردسـت |
| چـو لشکر بـرون تـاخـت خشم از کمین | نـه انـصــاف مــانــد نـه تــقــوی نـه دیـن |
| نـــدیــدم چـــنـــیــن دیــو زیــر فـــلـــک | کــز او مــی گــریـزنــد چــنــدیـن مــلــک |
گروه کتاب پایگاه خبری شاعر
منبع : درج
منبع : درج
