خانه / اشعار / قال المولوی المعنوی

قال المولوی المعنوی

عقل ایمانی، چـو شحـنه ی عادل اسـتپــاســبــان و حــاکــم شــهــر دل اســتهـمـچــو گـربــه بــاشـد او بــیـدار هـوشدزد در ســوراخ مــانــد، هـمــچــو م…

عقل ایمانی، چـو شحـنه ی عادل اسـت	پــاســبــان و حــاکــم شــهــر دل اســت
هـمـچــو گـربــه بــاشـد او بــیـدار هـوش	دزد در ســوراخ مــانــد، هـمــچــو مــوش
در هــر آنــجــا کــه بــرآرد مــوش دســت	نـیـسـت گـربـه، ور بــود، آن مـرده اسـت
گــربــه چــون شــیـر، شــیـرافــکــن بــود	عـــقــل ایــمــانــی کــه انــدر تـــن بـــود
غــــــره او حـــــــاکــــــم درنــــــدگــــــان	نــــعـــــره او، مــــانــــع چـــــرنــــدگــــان
شـهـر پــر دزد اسـت و پــر جــامـه کـنـی	خــواه شــحــنــه بــاش گــو و خــواه نـی
عـــقـــل در تـــن، حـــاکــم ایــمــان بـــود	کــه ز بــیـمــش، نــفــس در زنــدان بــود
عــقـل دو عـقـل اســت اول مـکـســبــی	کـه در آمـوزی، چــو در مـکــتــب صــبــی
از کـــتـــاب و اوســـتـــاد و فـــکــر و ذکــر	وز مــعـــانــی و عـــلــوم خـــوب و بـــکــر
عــقــل تـــو افــزون شـــود بـــر دیــگــران	لــیــک، تــو بــاشــی ز حــفــظ آن گــران
لـوح حــافـظ، تــو شـوی در دور و گـشـت	لوح محـفـوظ اسـت، کـاو زین در گذشـت
عــقــل دیــگــر، بــخــشــش یــزدان بــود	چـــشـــمـــه آن، در مـــیــان جـــان بـــود
چــون ز سـیـنـه، آب دانـش، جــوش کـرد	نـی شــود گــنــده، نــه دیـریـنـه، نـه زرد
ور ره نـقـبــش بــود بــسـتــه، چــه غـم؟	کـو هـمـی جــوشـد ز خــانـه، دم بــه دم
عــقــل تــحــصــیـلــی، مــثــال جــویـهــا	کـــان رود در خــــانـــه ای، از کـــویـــهـــا
چـون که راهش، بـسـتـه شد، شد بـینوا	تــشــنــه مــانــد و زار، بـــا صــد ابــتــلــا
از درون خــویــشــتــن جــو چــشــمــه را	تــــا رهـــی از مــــنـــت هـــر نــــاســــزا
جــهـد کـن تــا پــیـر عـقـل و دیـن شـوی	تـا چـو عـقـل کـل، تـو بـاطـن بـین شـوی
از عــدم، چــون عــقــل زیــبـــا رو نــمــود	خـــلــقــتـــش داد و هــزاران عـــز فـــزود
عـقـل، چــون از عــالـم غـیـبــی گـشــاد	رفــــــت افــــــزود و هـــــزاران نـــــام داد
کــمـتــریـن زان نـامـهـای خــوش نـفــس	ایـن کــه نـبــود هـیـچ او مـحــتــاج کــس
گــر بـــه صـــورت، وا نــمــایــد عــقــل رو	تـــیـــره بــــاشـــد روز، پــــیـــش نـــور او
ور مـــثـــال احـــمــقـــی، پـــیــدا شـــود	ظــلــمـت شــب، پــیـش او روشــن بــود
کـاو ز شـب مـظـلـم تـر و تـاری تـر اسـت	لیک، خـفـاش شـقی، ظـلمت خـر اسـت
انـــدک انــدک، خـــوی کـــن بـــا نــور روز	ورنـه چــون خــفــاش، مـانـی بــی فــروز
عاشقی هر جا، شکال و مشکلی است	دشـمـنـی هـرجـا چـراغ مـقـبـلـی اسـت
ظــلــمــت اشــکــال، زان جــویــد دلــش	تــا کــه افــزونــتــر نــمــایـد حــاصــلــش
تــا تــو را مـشــغــول آن مـشــکــل کـنـد	وز نــهــاد زشـــت خـــود غـــافـــل کــنــد
عـقـل ضـد شـهـوت اسـت، ای پــهـلـوان	آنکـه شـهوت می تـند، عـقـلـش مـخـوان
وهم خـوانـش آنـکـه شـهوت را گـداسـت	وهـم قــلــب و نـقــد، زر عــقــلـهـاســت
بــی مـحـک، پــیـدا نـگـردد وهـم و عـقـل	هـر دو را ســوی مــحــک کــن زود نـقــل
ایــن مـــحـــک، قـــرآن و حـــال انـــبـــیــا	چــون مـحــک، هـر قــلـب را گـویـد: بــیـا
تــا بــبــیـنـی خــویـش را ز آســیـب مــن	کــه نــه یـی اهــل فــراز و شــیــب مــن
عــقــل را، گــر اره یــی ســـازد دو نــیــم	همـچـو زر بـاشـد در آتـش او بـه سـیم »
« مشـورت می کـرد، شـخـصـی بـا یکی	تــا یـقــیـنـش رو نـمــایـد، بــی شــکــی
گـفـت: ای خــوشــنـام! غـیـر مـن بــجــو	مــاجـــرای مــشـــورت، بـــا مــن بـــگـــو
مــن عــدوم مــر تــو را، بــا مــن مــپــیـچ	نـــبــــود از رأی عـــدو، پـــیـــروز هـــیـــچ
رو کسی جـو که تـو را او هسـت دوست	دوست بـهر دوست، لاشک خیر جـوست
مــن عـــدوم، چـــاره نــبـــود کــز مــنــی	کــژ روم، بـــا تـــو نــمــایــم دشــمــنــی
حـارسی از گرگ جـسـتـن، شرط نیست	جـسـتـن از غیر محـل، ناجـستـنی است
مـن تـو را، بـی هـیـچ شـکـی، دشـمـنـم	مــن تـــو را کـــی ره نــمـــایــم؟ ره زنــم
هـر کـه بــاشــد هـمـنـشـیـن دوســتــان	هـســت در گــلـخــن، مـیـان بــوســتــان
هـر کـه بــا دشــمـن نـشـیـنـد، در ز مـن	هـســت انـدر بــوســتــان، در گــولــخــن
دوســــت را مــــازار، از مــــا و مــــنــــت	تــا نـگـردد دوسـت، خــصـم و دشـمـنـت
خــیــر کــن بـــا خـــلــق، از بـــهــر خـــدا	یـــا بــــرای جــــان خـــود، ای کـــدخـــدا
تــا هــمــاره دوســت بــیــنــی در نــظــر	در دلــت نــایـد ز کــیـن، نــاخــوش صــور
چـون کـه کـردی دشـمـنـی، پـرهـیـز کـن	مــشـــورت بـــا یــار مــهــرانــگــیــز کــن
گـفـت: مـی دانـم تــو را ای بــوالـحـسـن	کــه تــویـی دیــریـنــه دشــمــن دار مــن
لـــیــک مـــرد عـــاقـــلـــی و مـــعـــنــوی	عـــقـــل تـــو نــگـــذاردت کـــه کـــج روی
طـبــع خـواهـد تــا کـشـد از خـصـم کـیـن	عــقــل بــر نـفــس اســت بــنـد آهـنـیـن
آیـــد و مــــنـــعــــش کــــنــــد، واداردش	عقل، چون شحنه است، در نیک و بدش